cieżka dostępu: Turystyka / Dolina Babuni i Ratibořice


Dolina Babuni i Ratibořice

Pałac Raciborzyce

Ogród pałacowy 
Pałac RaciborzyceW 1810 roku księżna Wilhelmina Żagańska poleciła zlikwidować znajdujący się w bezpośrednim otoczeniu pałacu stary dziedziniec gospodarczy. Dzięki temu stworzono przestrzeń dla ogrodu i parku spacerowego, w którym posadzono wiele gatunków drzeworośli. Wewnętrzny ogrodzony park zajmuje obecnie powierzchnię 5,5 ha. W trakcie badań dendrologicznych w latach 1976–1977 opisano ogółem 124 gatunki i odmiany rosnących tu roślin drzewiastych. W parku jest również sztuczne jeziorko, zlokalizowane w miejscu dawnego wodopoju dla bydła.

Pałac Raciborzycki (zámek Ratibořice) 
Pałac swój wygląd uzyskał na początku XVIII w. W tym czasie niedaleko opuszczonej twierdzy raciborzyckiej Wawrzyniec Piccolomini zbudował jednopiętrowy barokowy pałac z kaplicą, zaprojektowany na wzór małych włoskich letnich rezydencji. Dzięki książce „Babunia” Bożeny Niemcowej zamek ten jest znany głównie jako posiadłość Wilhelminy Żagańskiej, która w 1800 roku odziedziczyła Raciborzyce jako część dóbr nachodzkich. Księżna przebudowała pałacyk na wygodną rezydencję wiejską. U uroczej właścicielki majątku gościło wiele wybitnych osobistości, między innymi rosyjski car Aleksander I. i austriacki kanclerz książę Metternich. W pomieszczeniach na parterze, które wyposażone są w meble z dawnej epoki, znajdują się zbiory ostatnich szlacheckich właścicieli pałacu – książąt z rodu Schaumburg-Lippe. Po 1945 roku zamek wraz z innymi dobrami został skonfiskowany i przeszedł w ręce państwa czechosłowackiego.
    
Folwark Pański (Panský dvůr)
Folwark PańskiDzieje Folwarku Pańskiego w Raciborzycach sięgają roku 1811 kiedy to kompleks ten powstał w miejscu starszego dworu gospodarczego. Od czasu, gdy księżna Żagańska postanowiła stworzyć tu park angielski, obiekt służył do celów gospodarczych. Po konfiskacie majątku rodziny Schaumburg-Lippe w 1945 roku teren Folwarku Pańskiego stał się częścią Państwowego Gospodarstwa Rolnego. Stadnina była początkowo wykorzystywana do hodowli bydła a później głównie jako magazyn. Cały dwór z biegiem czasu niszczał. Sytuacja zaczęła się zmieniać na lepsze dopiero w 2007 roku, gdy obiekt przeszedł pod administrację Pałacu Państwowego Raciborzyce (Státní zámek Ratibořice). Tworząc nowy folwark zbudowano rozległy budynek zwany Kawalierenhaus – spali tam goście i służba. W skład kompleksu wchodziła również tzw. „ratejna“ – izba czeladna, gdzie mieszkali pracownicy folwarku. Po zburzeniu Starej Bielarni na wniosek księżnej Żagańskiej zamieszkała tu również (w niewygodnej ciasnej suterenie) rodzina Barbary Panklowej. Stąd właśnie 12 września 1837 roku wyruszył korowód ślubny tej uznanej pisarki, znanej później jako Bożena Niemcowa.
 
Dom Ananasowy – szklarnia (Ananasový dům – skleník)
Obok byłej bielarni, przy północnym obrzeżu ogrodu pałacowego, księżna Żagańska w 1830 roku kazała zbudować szklarnię z mieszkaniem dla ogrodnika. W miejscu tym (nazywanym Domem Ananasowym), do dziś uprawia się i przechowuje w okresie zimy rośliny tropikalne z pałacowych pokoi.


Kwietnik – ogród kuchenny został zbudowany w 1801r. z przeznaczeniem do uprawy warzyw, owoców i roślin ozdobnych dla potrzeb pałacu raciborzyckiego. Z polecenia księżnej Wilhelminy Żagańskiej ogród otoczono z trzech stron murem, który chronił go przed niesprzyjającymi warunkami atmosferycznymi panującymi w dolinie. Oprócz klombów i alejek znajdowały się tu altanki, studnie i baseny ogrodowe. Później ogród przekształcono w sad owocowy, w którym obecnie wypasa się stadko owiec.

Rzeźba „Babunia z dziećmi”Rzeźba „Babunia z dziećmi” to dzieło wybitnego czeskiego rzeźbiarza kubistycznego Otto Guttfreunda. Odsłonięcie pomnika w 1922 roku stało się wielkim wydarzeniem narodowym. Rzeźba grupowa wykonana z piaskowca przedstawia moment, w którym tytułowa bohaterka książki B. Niemcowej „Babunia” w letni wieczór opowiada dzieciom o tym, iż każdy człowiek ma swoją gwiazdę. Gwiazdy ludzi wybranych przez Boga są piękne, natomiast gwiazdy osób takich jak obłąkana Wiktorka są niewyraźne. Oprócz starszej pani rzeźba przedstawia postać Barunki (późniejszej Bożeny Niemcowej), jej młodszego rodzeństwa: siostry Adelki oraz braci Wilimka i Jana, w towarzystwie dwu psów: Sułtana i Tyrla. Babcia Bożeny Niemcowej – Magdalena Nowotna – odegrała w życiu pisarki istotną rolę. I to właśnie ona stałą się centralną postacią jej najsłynniejszej, znanej w całym świecie powieści. Książka miała ponad 350 wydań i została przetłumaczona na ponad 70 języków (między nimi na chiński i japoński). W języku polskim dzieło po raz pierwszy zostało opublikowane w 1905 roku, jego pełny tytuł brzmiał „Babunia: Obrazy z życia uczciwej niewiasty”.


Stara Bielarnia

Stara BielarniaDrewnianą cembrowaną chatę krytą gontem zbudował w roku 1797 młynarz Antoni Ruder. Następnie, w latach czterdziestych XIX wieku, budynek przeszedł w ręce właścicieli Raciborzyc i został poszerzony o kamienną pralnię (stoi w tym miejscu do dziś) . Bożena Niemcowa jako dziecko w Starej Bielarni nigdy nie mieszkała, jednak w 1844 roku spędziła tu wakacje razem ze swoimi dziećmi. Do tych miejsc przeniosła później w książce „Babunia” wspomnienia z dzieciństwa w Raciborzycach. 

Jaz Wiktorki na rzece Úpie
Nieopodal Starej Bielarni znajduje się Jaz Wiktorki, który swoją nazwę zawdzięcza jednej z postaci książki „Babunia”. Pierwotnie drewniany jaz był później wielokrotnie rekonstruowany. Najpierw w drugiej połowie XIX wieku podczas przebudowy tutejszego rozległego systemu melioracyjnego, a następnie, w latach dwudziestych XX wieku, celem regulacji rzeki Upy. Choć jej wody są stosunkowo spokojne, podczas wiosennego topnienia potrafiły się rozlać na dużym obszarze Doliny Babuni. Ostatnia większa powódź nawiedziła te okolice w 1997 roku i między innymi na skutek tych wydarzeń konieczny był remont jazu.

 

Młyn Raciborzycki

Młyn RaciborzyckiNaprzeciwko pomnika, za młynówką, stoi i ciągle czeka na odnowienie Gospoda Pańska (Panský hostinec). Pierwotna raciborzycka drewniana karczma z kuźnią została wybudowana w 1587 roku. W XVIII wieku urzędowała tu rodzina Celbów, która przebudowała drewnianą chatę na kamienny zajazd. Celbowie byli w pełni niezależni i oprócz tego obiektu posiadali jeszcze kilka budynków w Raciborzycach. Gospoda stała się pańską dopiero w 1858 roku, kiedy kupił ją Jerzy Wilhem książę von Schaumburg-Lippe. Ostatnie rekonstrukcje budynku miały miejsce na początku lat sześćdziesiątych XX wieku, kiedy to w miejscu tym swą siedzibę miała spółdzielnia „Jednota“ Hronov.

Młyn Raciborzycki stał tutaj już w drugiej połowie XVI wieku. W 1773 roku po ślubie z jedyną z córek raciborzyckiego młynarza Józefa Hejny w posagu zdobył go młynarz Antoni Ruder ze Suchovršic [Suchowrszyc] . Na polecenie Antoniego i jego żony w 1796 roku wykonano w stylu późnobarokowym piaskowcową rzeźbę Matki Boskiej, którą umieszczono pod lipami przed młynem. W 1842 roku młyn został sprzedany właścicielom dóbr nachodzkich. W tym okresie dobudowano do niego wykończalnię i magiel. Młyn pełnił swą pierwotną funkcję do 1914 roku. Ostatni właściciel wykorzystywał go do 1949 roku wraz z maglem jako wykończalnię płótna. Po nacjonalizacji obiektu, młyn w 1950 roku przeszedł rekonstrukcję, która przywróciła jego wygląd do stanu pierwotnego. W trakcie prac odnowiono drewniane koło młyńskie i uzupełniono wyposażenie. Większą część kamiennego jednokondygnacyjnego budynku stanowi młyn właściwy. Ze znajdującego się na parterze pomieszczenia można wejść do piekarni i dwóch przylegających sklepionych izb. Na pierwszym piętrze znajdowało się dwupokojowe mieszkanie młynarza oraz izba czeladna dla pomocników młynarskich. Obiekt wyposażono później na podstawie zamieszczonego w książce Bożeny Niemcowej opisu w meble oraz urządzenia z czasów powstania młyna. 
 
Za młynówką, naprzeciwko młyna, znajduje się unikatowy zabytek techniczny – stary magiel wodny. Pierwotny magiel płócienniczy postawiono tu już w XVIII wieku. Obecny kształt obiekt zawdzięcza przebudowie w 1825 roku. Olbrzymi, napędzany wodą magiel z foluszem i urządzeniem do bielenia służył do wykańczania płótna pochodzącego z okolicznych domowych warsztatów tkackich. Swą pierwotną funkcję pełnił do 1949 roku. Ostatnia rekonstrukcja magla miała miejsce w latach 1994–1998. Zwiedzający mogą tu zobaczyć odnowione urządzenie maglujące oraz ekspozycję poświęconą płóciennictwu. Działanie magla opiera się na złożonym układzie przekładni, wałów i kół zębatych. Ten dwunastotonowy, długi na czternaście metrów kolos to swego rodzaju drewniana, obciążana kamieniami, wanna, która doskonale sprawdza się w prasowaniu płótna. W budynku magla mieści się również stała ekspozycja poświęcona obróbce lnu oraz lokalnej produkcji płócienniczej. Odnowiony magiel to niezwykły przykład urządzenia produkcyjnego o napędzie wodnym z okresu XVIII–XIX wieku. W Czechach jest on jedyną tego rodzaju funkcjonującą do dziś maszyną.

Pawilon myśliwski

Pawilon myśliwskiNazwę Dolina Babuni dla krainy rozciągającej się pomiędzy Czeską Skalicą wzdłuż rzeki Upy użył po raz pierwszy lekarz i pisarz Otakar Jedlička [Otakar Jedliczka]. Mało kto wie, że w 1924 roku miasto Czeska Skalica złożyło wniosek do urzędu katastralnego o upaństwowienie Raciborzyc. Miasto planowało wówczas stworzenie Parku Narodowego Dolina Babuni. Z kolei pałac miał wraz z sąsiednim dworem służyć jako dom dla emerytowanych pisarzy i dziennikarzy. Wniosek rozpatrzono jednak negatywnie i Raciborzyce pozostały własnością księcia Friedricha zu Schaumburg-Lippe, który miał zagwarantować, że „dolina będzie dostępna publicznie, a jej oblicze nie ulegnie zmianie”. Do nacjonalizacji zabytków Doliny Babuni doszło dopiero w 1952 roku, kiedy czechosłowackie Ministerstwo ds. Edukacji, Nauki i Sztuki zdecydowało o powstaniu „Narodowego Rezerwatu Krajobrazowego”.

Z drogi leśnej widać pozostałości cennego zabytku technicznego – raciborzyckiego systemu melioracyjnego. Właściciel dworu Raciborzyckiego – książę Wilhelm Karl zu Schaumburg-Lippe – początkowo zlecił odnowienie starszego systemu nawadniającego według planów inżynierów pruskich. Okazało się jednak, że doprowadzanie wody z rzeki Upy za pomocą rur nie jest dobrym (ze względu na zanieczyszczanie instalacji drenażowej bagnem) rozwiązaniem. W 1864 r. do Raciborzyc zaproszono specjalistów, którzy zaproponowali zastosowanie skuteczniejszego szwajcarskiego systemu rowów melioracyjnych. Wodę z głównego kanału rozprowadzono za pomocą drobnych zastawek i przepustów do małych rowków, nadmiar wody wypływał z powrotem kanałami zbiorczymi do rzeki. Raciborzycki system nawadniający należał w swoim czasie do najnowocześniejszych tego typu konstrukcji. Niestety, niedostateczna konserwacja instalacji w ostatnich czterech dekadach doprowadziła do tego, że nie spełnia ona już swej pierwotnej funkcji. Ze względu na wyjątkową wartość obiektu zaplanowano rekonstrukcję i konserwację części systemu nawadniania.

Interesujący pod względem historycznym jest budynek Pawilonu Myśliwskiego (zwanego też Pawilonem Herbacianym). Budowę obiektu rozpoczął ojciec Wilhelminy Żagańskiej, książę Kurlandii Piotr Biron. Prace trwały do 1800 roku. Fasadę budynku w stylu empirowym tworzy portal z dwoma słupami doryckimi, dwa okna z żaluzjami i szeroki trójkątny szczyt. Do centralnej części pawilonu, krytej dachem czterospadowym, w tylnej części pod kątem prostym przylegają dwa równolegle skrzydła parterowe, tworzące z tylną bramą zamknięty dwór w kształcie trójkąta. W środku znajduje się duża sala, gdzie w trakcie przejażdżek konnych i polowań podawano szlachcie przekąski.


Wersje językowe:


Wyszukiwanie

Načítám...

Wersje językowe: